De Geschiedenis van het Bier #3

De Geschiedenis van het Bier #3

Dit keer meer over de ontwikkeling van bier in de periode van de late Middeleeuwen tot de industriële revolutie tot nu.

 

Toen Engeland India vanaf de 17e eeuw stapje bij beetje koloniseerden, hadden de Britten een probleem. Er was daar namelijk geen bier. De Britten dronken in die dagen voornamelijk Pale Ales (bleek bier). Bier was slecht houdbaar bij hoge temperaturen en de lange zeereis bleek een te groot obstakel. Hierop werd een simpele oplossing gevonden; door de hoeveelheid van de toegevoegde hop te verdriedubbelen, nam de houdbaarheid sterk toe. En met succes, het bier kwam onbedorven aan in India. Dit biertype werd de Indian Pale Ale genoemd, en heeft de laatste jaren in Nederland flink aan populariteit gewonnen. De bittere IPA zoals we die kennen is dus uit noodzaak geboren.

 

De industriële revolutie en de opkomst van pilsener

 

De belangrijkste technologische ontwikkelingen in het brouwproces kwamen pas na 1800. Kennis van scheikunde en biologie ontwikkelen zich gestaag en vormen de basis van de moderne brouwerij. Rond 1870 ontdekt de Fransman Louis Pasteur de werking van gist. Het boek dat hij hierover schrijft heet ‘Etudes sur la bière’ (Studies inzake bier). Pasteur ontdekt dat als men het bier voor het afvullen verhit tot 70-80°C, diverse bacteriën en gisten sterven en daardoor geen schade aan de smaak van het bier kunnen aanrichten. Dit proces wordt naar hem vernoemd: pasteuriseren.

 

Ondertussen werd in Tsjechië een nieuw soort bier uitgevonden: een bier dat we nu kennen onder de naam pilsener. Om pils te kunnen brouwen moest het bij lage temperaturen vergisten en lageren. Dat kan in ons land pas effectief rond 1880 met de uitvinding van de koelmachine. Heineken speelde hier op in, durfde innovatief te zijn en werd in korte tijd een wereldmacht op gebied van bierproductie. Voor die tijd moest de brouwer in de winter staven ijs uit sloten, rivieren en meren hakken om het bier ook in de zomer koel te houden. Pils werd razend snel het meest gedronken biertype. Zo zeer zelfs, dat in de jaren zeventig van de vorige eeuw Nederlandse brouwerijen bijna alleen nog maar pils brouwen. Bier en pils zijn in die tijd synoniem geworden.

 

Speciaalbier – terug naar de traditie

 

In de jaren vlak na de Tweede Wereldoorlog bereikte de Nederlandse bevolking een dieptepunt in bierconsumptie (maar ook in consumptie van andere alcoholische dranken zoals jenever). In 1949 drinkt de Nederlander gemiddeld niet meer dan 10 liter bier per jaar. Om het tij te keren zette het ‘Centraal Brouwerij Kantoor’ (nu ‘Nederlandse Brouwers’) in de jaren vijftig een reclamecampagne op met de slogan: “Het bier is weer best”. Of het aan de brouwerscampagne ligt of niet, zeker is dat de Nederlander over de jaren na de oorlog steeds meer bier is gaan drinken. Halverwege de jaren zestig werd 40 liter per jaar gedronken. De stijging zette door tot begin jaren negentig, met een top rond de 90 liter, om daarna langzaam te dalen tot zo’n 70 liter per hoofd per jaar op dit moment.

 

Halverwege de jaren tachtig veranderde het assortiment al en kwam er ook keuze uit enkele niet-pilseners. De vraag naar anders smakende, traditionele bieren uit België nam toe. Het duurde niet lang voordat bestaande en nieuwe kleine brouwerijen ook in Nederland begonnen met het brouwen van speciaalbier. Soms kregen oude recepten nieuw leven, vaak ook verzon een brouwer een creatief nieuw recept. Met name het laatste decennium is de verscheidenheid aan bieren enorm toegenomen. Het is duidelijk te merken in de supermarkt, waar het bierschap lijkt te blijven groeien. Bier wordt anders geconsumeerd. Er is meer waardering voor kwaliteit en in plaats van vijf pilsjes nemen Nederlanders nu vaker twee speciaalbiertjes. Dit enthousiasme voor smaak en beleving blijkt uit de toename van het aantal brouwerijen. Sinds 2015 bestaan er in Nederland (312) meer brouwerijen dan in bierland België (263) waarbij Nederlandse nieuwe brouwerijen bij buitenlanders vooral bekend staan als innovatief, met lef.

 

Bier heeft al 6000 jaar een duidelijke functie heeft gehad in het levensonderhoud van verschillende volkeren vanwege de voedzame, energierijke en hygiënische karakterstieken. Tegenwoordig is bier, mede door de technische mogelijkheden en natuurlijk de welstand, meer dan ooit een delicatesse. Bier als een beleving, gemaakt om van te genieten.

 

Net zoals het weekend.

 

Op het goede leven!

 

img_3961